Chwain

Mae chwain yn barasitiaid bach, diadain sy'n bwydo ar waed mamaliaid ac adar. Y rhywogaeth fwyaf cyffredin yn y DU yw'r chwannen gath, sy'n effeithio ar gathod a chŵn ond sy'n gallu brathu bodau dynol hefyd.

Gall chwain ledaenu'n gyflym ac achosi llid difrifol, adweithiau alergaidd ac, mewn rhai achosion, trosglwyddo clefydau.

Sut i nodi chwain

Mae chwain fel arfer rhwng 1mm a 3mm o hyd. Mae hyn yn ei gwneud nhw'n anodd eu gweld. Mae chwain yn ddiadain ond mae ganddyn nhw goesau cefn hir, pwerus sy'n rhoi naid bwerus iddyn nhw. Gallan nhw neidio hyd at 100 gwaith eu taldra eu hunain sy'n eu galluogi i symud yn effeithlon rhwng cynhalwyr neu o'r amgylchedd i anifail neu fod dynol sy'n pasio.

Bydd chwain yn symud yn gyflym a gall fod yn anodd eu dal.

Cylch bywyd chwain

• Ŵy
  Mae wyau chwain yn wyn, yn hirgrwn a thua 0.5mm o faint. Gall chwain benywaidd ddodwy hyd at 50 ŵy y dydd, fel arfer ar yr anifail cynhaliol. Bydd yr wyau hyn yn aml yn disgyn i'r amgylchedd, fel rhwng edafedd carped a dillad gwely.
• Larfa
  Ar ôl 2 i 3 diwrnod, gall wyau ddeor i larfa. Bydd y larfaod hyn yn osgoi golau ac yn bwydo ar ddeunydd organig, fel briwsion a baw chwain sy'n oedolion. Bydd larfaod yn datblygu mewn ardaloedd heb eu tarfu, fel bylchau mewn sgyrtinau neu deils, a all bara hyd at bythefnos.
• Chwiler
  Ar ôl bwyta digon o ddeunydd organig, bydd larfaod yn troelli cocŵn ac yn dechrau'r cam chwilerol, a all bara sawl diwrnod neu hyd yn oed fisoedd yn dibynnu ar yr amodau amgylcheddol. Ar y cam hwn mae'r chwannen yn fwyaf gwydn. Mae'r cocŵn yn amddiffyn y chwannen rhag triniaethau a hwfro.
• Oedolyn
  Pan fydd yr amodau'n iawn, fel arfer wedi'i sbarduno gan wres, dirgryniadau a charbon deuocsid o gynhaliwr cyfagos, mae'r chwannen oedolyn yn dod o'i chocŵn ac yn neidio ar gynhaliwr. Bydd yn dechrau bwydo o fewn oriau. Pan fyddan nhw'n weithredol, gall chwain sy'n oedolion fyw am sawl wythnos, gan barhau â'r cylch.

Arwyddion o bla

• Anifeiliaid anwes yn crafu, brathu neu lyfu'n ormodol
  Gall anifeiliaid anwes ymddangos yn aflonydd, glanhau eu hunain yn fwy nag arfer, neu frathu mewn ardaloedd penodol (yn enwedig gwaelod y cynffon, cyhyrau mewnol y glun neu'r gwddf).
• Colli gwallt neu lid y croen
  Gall brathiadau gan chwain achosi croen coch llidus, crach, a phatshys moel ar anifeiliaid anwes oherwydd crafu aml neu adweithiau alergaidd i boer chwain.
• Baw chwain
  Smotiau bach, tywyll a geir yn ffwr eich anifail anwes, eich dillad gwely, neu ar arwynebau lliw golau. Mae baw chwain yn cynnwys gwaed wedi'i dreulio. Pan gânt eu golchi o gôt eich anifail anwes neu eu symud wrth anwesu eich anifail anwes, bydd lliw'r smotiau yn newid i goch-frown. Mae hyn yn dangos bod y baw wedi dod o chwain.
• Brathiadau gan chwain ar fodau dynol
  Bydd chwain sy'n neidio ar fod dynol i fwydo yn gadael lympiau coch bach sy'n cosi. Bydd y marciau brathu hyn fel arfer mewn clystyrau o amgylch y pigwrn, y coesau isaf neu'r canol. Gall pobl â chroen sensitif gael adwaith mwy difrifol.
• Chwain byw
  Mae gweld chwain ar eich anifail anwes neu'n neidio ar garpedi a dodrefn yn ddangosydd clir o bla. Mae gan chwannen sengl y potensial i achosi pla.

Atal plâu

• Rhowch driniaeth reolaidd i anifeiliaid anwes gyda chynhyrchion atal chwain wedi'u cymeradwyo gan filfeddyg.
• Golchwch ddillad gwely anifeiliaid anwes a hwfrwch garpedi, soffas a chlustogwaith yn rheolaidd.
• Cadwch y cartref yn lân a rhowch sylw i gorneli tywyll a holltau lle mae wyau chwain yn datblygu.
• Gwiriwch ddodrefn ail-law am arwyddion chwain cyn dod â nhw i'ch cartref.

Trefnu apwyntiad

Trefnu apwyntiad rheoli plâu​​​​​​​

Cyn eich apwyntiad

Cyn i'r technegydd gyrraedd, cymerwch gamau i baratoi eich cartref ar gyfer y driniaeth:

• Golchwch yr holl ddillad gwely, dillad gwely anifeiliaid anwes, a dodrefn meddal fel casys clustog cyn eu sychu ar osodiad gwres priodol. Darllenwch labeli eitemau am arweiniad. Seliwch eitemau wedi'u glanhau mewn bagiau plastig i atal pla rhag dychwelyd.
• Symudwch welyau, soffas a dodrefn i ffwrdd o waliau i ganiatáu mynediad llawn i guddfannau. Bydd tacluso ystafelloedd hefyd yn rhoi gwell mynediad i dechnegwyr i ddarparu triniaeth effeithiol.
• Glanhewch a hwfrwch yn drylwyr. Hwfrwch yr holl garpedi, rygiau, dodrefn clustogog, dillad gwely anifeiliaid anwes, a holltau o amgylch sgyrtinau. Taflwch wastraff yr hwfer ar unwaith mewn bin awyr agored. Ar ôl triniaeth pryfleiddiad, peidiwch â hwfro am o leiaf wythnos i ganiatáu i'r pryfleiddiad fod yn fwyaf effeithiol.
• Symudwch anifeiliaid anwes a phreswylwyr o'r eiddo yn ystod y driniaeth ac arhoswch allan am yr amser sydd ei angen (tua 3 awr).
• Bydd angen i anifeiliaid anwes gael triniaeth chwain yn ystod cyfnod triniaeth yr eiddo. Mae hyn er mwyn atal pla chwain rhag symud o 1 ffynhonnell i'r llall.

Canslo apwyntiad

Rhaid i chi roi 24 awr o rybudd i ganslo apwyntiad.